Elektrdan Ot Oldirish Tizimini Diagnostika Qilish - Laboratoriya Ishi №4
Avtomobil dvigatellarini ishga tushirish va ishonchli ishlashini ta'minlashda elektrdan ot oldirish tizimi muhim rol o'ynaydi. Ushbu laboratoriya ishida ot oldirish tizimining tuzilishi, ishlash prinsiplari va diagnostika usullarini o'rganamiz. Bu ko'nikmalar avtomobil mexanikasi sohasida muhim amaliy ahamiyatga ega.
Diagnostika boshlash
Laboratoriya Ishi Maqsadi va Rejasi
1
Ishning Vaqt Taqsimoti
Laboratoriya ishi 2 soat auditoriya vaqtiga va 2 soat mustaqil ishga mo'ljallangan. Amaliy qismda diagnostika asboblaridan foydalanish va natijalarni tahlil qilish ko'zda tutilgan.
2
Asosiy Maqsadlar
  • Ot oldirish tizimining ishlashi va tuzilishini o'rganish
  • Ot oldirish tizimining vazifasi, tuzilishi va ishlashini chuqur tahlil qilish
  • Ot oldirish tizimini sinash bo'yicha amaliy ko'nikmalar hosil qilish
3
Zarur Jihozlar
  • Diagnostika asboblari (multimetr, ostsillograf)
  • Ot oldirish tizimi namunalari
  • Svechalar va ularga tegishli qismlar
  • Uzgich-taqsimlagich
Talabalar laboratoriya ishini bajarish jarayonida nazariy bilimlarni amaliyotda qo'llashni, diagnostika asboblaridan to'g'ri foydalanishni va aniq xulosalar chiqarishni o'rganadilar. Bu kompetensiyalar kelajakdagi kasbiy faoliyatda juda muhim hisoblanadi.
Ot Oldirish Tizimining Vazifasi va Ahamiyati
Ot oldirish tizimi benzinli dvigatelning silindrlarida ishchi aralashmani silindrlarning ishlash tartibiga mos ravishda, o'z vaqtida va ishonchli ot oldirish uchun xizmat qiladi. Bu jarayon dvigatelning ishlashida hal qiluvchi ahamiyatga ega.
Ishchi aralashmani ot oldirish, har bir silindrning yonish kamerasiga o'rnatilgan ot oldirish svechasi elektrodlari orasidagi elektr razryad natijasida hosil bo'ladigan uchqun vositasi bilan amalga oshiriladi.
Ot oldirish svechalarining elektrodlari orasida uchqun hosil bo'lishi ularga uzatilgan yuqori kuchlanish (12000 V) ta'sirida sodir bo'ladi. Ishchi aralashmani ishonchli ot oldirish uchun uchqunli razryad yetarli energiyaga ega bo'lishi zarur - odatda 20-100 mDj.
Ot oldirish svechasida hosil bo'ladigan uchqun ishchi aralashmani yondiradi. Uchqunning energiyasi va to'g'ri vaqtda hosil bo'lishi dvigatelning samarali ishlashi uchun muhimdir.

Eslatma: Zamonaviy dvigatellarning turli ish rejimlarida uchqunli razryadning energiyasi 20-100 mDj oralig'ida bo'ladi va bu qiymat dvigatelning barcha ish rejimlarida me'yorida ishlashini ta'minlaydi.
Ot Oldirish Tizimlarining Turlari
Benzin dvigatelli avtomobillarda, akkumulatorlar batareyasi yoki generatorning past kuchlanishini elektr razryad hosil bo'lishi uchun yetarli bo'lgan qiymatga ko'tarish va uni kerakli daqiqada taalluqli silindrning ot oldirish svechasiga uzatish imkoniyatini beruvchi turli xil ot oldirish tizimlari ishlatiladi.
Energiyani To'plash Usuli Bo'yicha
  • Energiyani magnit maydonda (induktivlikda) to'plash
  • Energiyani elektr maydonda (sig'imda) to'plash
Avtomobil Dvigatellaridagi Ot Oldirish Tizimlari
  • Kontaktli (klassik)
  • Kontakt-tranzistorli
  • Kontaktsiz-tranzistorli
  • Mikroprotsesorli
Avtomobil dvigatellarida, aksariyat holda, energiyaning induktiv g'altakning magnit maydonida to'plash asosida ishlaydigan ot oldirish tizimlari tatbiq topgan. Kontaktli tizim ko'pincha batareyali yoki "klassik" ot oldirish tizimi deb ham yuritiladi va bugungi laboratoriya ishida asosan shu tizim o'rganiladi.
Kontaktli Ot Oldirish Tizimining Tuzilishi
Tok Manbai
Akkumulatorlar batareyasi va generator. Dvigatelni ishga tushirish paytida va generator kuchlanishi kam bo'lganda (12V dan past), tok manbai vazifasini akkumulator bajaradi. Normal ishlash rejimida generator asosiy tok manbai bo'ladi.
Ot Oldirish G'altagi
Tok manbaing past kuchlanishini (12-14V) ot oldirish svechalarining elektrodlari orasida uchqunli razryad hosil qilish uchun zarur bo'lgan yuqori kuchlanish impulslariga (12000-24000V) aylantirib beradi.
Uzgich-Taqsimlagich
Uzgich - past kuchlanish zanjirini uzish uchun xizmat qiladi. Taqsimlagich - yuqori kuchlanish impulslarini ishlash tartibiga mos ravishda ot oldirish svechalariga yetkazadi. O't oldirishni ilgarilatish burchagini rostlagichlar ham shu qismda joylashgan.
Ot Oldirish Svechalari
Dvigatel silindrlarining yonish kamerasida uchqunli razryad hosil qilish uchun xizmat qiladi. Har bir silindrga alohida svecha o'rnatiladi.
Ot Oldirish G'altagining Tuzilishi va Ishlash Prinsipi
Ot oldirish g'altagi transformator prinsipi asosida ishlaydi va ikki chulg'amdan tashkil topgan:
  • Birlamchi chulg'am - qalin simdan kamroq o'ram (200-400) bilan o'ralgan, past kuchlanish (12V) zanjirida ishlaydi
  • Ikkilamchi chulg'am - ingichka simdan ko'p o'ram (15,000-30,000) bilan o'ralgan, yuqori kuchlanish (12,000-24,000V) hosil qiladi
Birlamchi zanjirda tok uzilib-ulanganida, elektromagnit induksiya qonuniga ko'ra, ikkilamchi chulg'amda yuqori kuchlanish induksiyalanadi. Transformatsiya koeffitsienti ikkilamchi chulg'am o'ramlar sonining birlamchi chulg'am o'ramlar soniga nisbati bilan aniqlanadi.
Zamonaviy ot oldirish g'altagining ichki tuzilishi dielektrik materiallar, po'lat o'zak va maxsus izolyatsion qatlamlar bilan ta'minlangan.

Ot oldirish g'altagining birlamchi zanjirida tok uzilganida, elektromagnit maydon energiyasi ikkilamchi chulg'amga o'tadi va bu yuqori kuchlanish hosil bo'lishiga olib keladi. Bu holat Faradeyning elektromagnit induksiya qonuniga asoslangan.
Uzgich-Taqsimlagichning Tuzilishi va Ishlashi
Uzgich-taqsimlagich ot oldirish tizimining markaziy qismi hisoblanib, u ikkita asosiy funksiyani bajaradi: birlamchi zanjirni o'z vaqtida uzish va yuqori kuchlanishni silindrlar bo'ylab taqsimlash.
Uzgich Mexanizmi
Uzgich qismi kulachok va kontaktlar juftligidan iborat. Kulachok aylanganida, kontaktlar davriy ravishda uzilib-ulanadi, bu esa ot oldirish g'altagida elektromagnit maydon o'zgarishiga va yuqori kuchlanish hosil bo'lishiga olib keladi.
Taqsimlagich Mexanizmi
Taqsimlagich qismi rotordan va qopqoqdan iborat. Rotor aylanib, yuqori kuchlanishni navbatma-navbat har bir svechaga yo'naltiradi. Taqsimlagich qopqog'idagi kontaktlar orqali yuqori kuchlanish svecha simlariga uzatiladi.
O't Oldirishni Ilgarilatish Mexanizmlari
Markazdan qochma va vakuum rostlagichlar dvigatel rejimiga qarab ot oldirish momentini avtomatik rostlaydi. Markazdan qochma rostlagich dvigatel aylanishlar soniga, vakuum rostlagich esa dvigatel yuklanishiga bog'liq holda ishlaydi.
Kondensator
Kondensator kontaktlar orasida uchqun hosil bo'lishini kamaytiradi va kontaktlarning yeyilishini oldini oladi. Shuningdek, u birlamchi zanjirda elektr tokining tezroq uzilishiga yordam beradi.
Ot Oldirish Svechalarining Tuzilishi va Ahamiyati
Ot oldirish svechalari dvigatel silindrlarining yonish kamerasida uchqunli razryad hosil qilish uchun xizmat qiladi. Ular dvigatelning ishonchli ishlashi uchun juda muhim ahamiyatga ega.
1
Izolyator
Yuqori kuchlanishni markaziy elektrodga yo'naltiradi va tashqi korpusdan izolyatsiyalaydi. Odatda keramikadan (alyuminiy oksidi) tayyorlanadi.
2
Markaziy Elektrod
Yuqori kuchlanishni qabul qiladi va yon elektrod bilan birgalikda uchqun hosil qiladi. Ko'pincha nikel yoki platina qotishmalaridan tayyorlanadi.
3
Yon Elektrod
Korpusga biriktirilgan bo'lib, markaziy elektrod bilan orasida uchqun hosil bo'ladi. Elektrodlar orasidagi masofa 0.7-1.1 mm bo'ladi.
4
Metall Korpus
Svechani silindrga mahkamlash va issiqlikni o'tkazish vazifasini bajaradi. Rezba qismi standartlashtirilgan o'lchamlarga ega.
Svechalar issiqlik qiymati bo'yicha farqlanadi. "Issiq" svechalar sekin isiydi va issiqlikni sekin chiqaradi - past aylanishlar uchun. "Sovuq" svechalar tez isiydi va issiqlikni tez chiqaradi - yuqori aylanishlar uchun.

Noto'g'ri tanlangan svechalar dvigatelning ishlamay qolishi, yoqilg'i sarfining oshishi yoki hatto dvigatelning jiddiy shikastlanishiga olib kelishi mumkin.
Ot Oldirish Tizimini Diagnostika Qilish Usullari
Ot oldirish tizimining to'g'ri ishlashini ta'minlash uchun muntazam diagnostika zarur. Quyidagi usullar orqali tizimning turli qismlarini tekshirish mumkin:
Elektr Parametrlarni O'lchash
  • Birlamchi zanjir qarshiligini o'lchash (0.3-3.0 Om)
  • Ikkilamchi zanjir qarshiligini o'lchash (6000-15000 Om)
  • Uzgich kontaktlari orasidagi tirqishni tekshirish (0.3-0.4 mm)
Ostsillograf Yordamida Tekshirish
  • Birlamchi zanjir signal shaklini o'rganish
  • Ikkilamchi zanjir signalini tahlil qilish
  • Uchqun energiyasi va davomiyligini aniqlash
Svechalarni Tekshirish
  • Svechalarning tashqi ko'rinishini baholash
  • Elektrodlar orasidagi tirqishni o'lchash
  • Yuqori bosim ostida sinovdan o'tkazish
Uzgich-Taqsimlagichni Tekshirish
  • Kontaktlar yeyilishini aniqlash
  • Rotor va qopqoq holatini baholash
  • O't oldirish burchagini rostlash
Laboratoriya Ishini Bajarish Bo'yicha Amaliy Tavsiyalar
Ishni Bajarish Ketma-Ketligi
  1. Diagnostika asboblarini tayyorlash va ularning ishlashini tekshirish
  1. Ot oldirish tizimining barcha qismlarini vizual ko'zdan kechirish
  1. Birlamchi va ikkilamchi zanjirlarning qarshiliklarini o'lchash
  1. Ot oldirish g'altagining ishlashini tekshirish
  1. Uzgich-taqsimlagich holatini va ishlashini baholash
  1. Svechalar holatini tekshirish va elektrodlar orasidagi tirqishni o'lchash
  1. Olingan ma'lumotlarni tahlil qilish va xulosalar chiqarish

Yuqori kuchlanish bilan ishlashda ehtiyot choralariga qat'iy rioya qiling! Tekshirishlar oldidan dvigatel to'liq sovuganiga ishonch hosil qiling va akkumulator manfiy qutbini ajratib qo'ying.
Hisobot Tayyorlash Bo'yicha Ko'rsatmalar
Laboratoriya ishi bo'yicha hisobot quyidagi bo'limlarni o'z ichiga olishi kerak:
  • Ishning maqsadi va vazifasi
  • Foydalanilgan asbob-uskunalar ro'yxati
  • O'lchash natijalari va jadvallar
  • Aniqlangan nosozliklar tavsifi (agar mavjud bo'lsa)
  • Diagnostika natijalariga ko'ra xulosalar
  • Ot oldirish tizimini takomillashtirish bo'yicha tavsiyalar
Laboratoriya ishini muvaffaqiyatli bajarish uchun nazariy bilimlarni amaliy ko'nikmalar bilan birlashtirish muhimdir. Diagnostika natijalarini to'g'ri tahlil qilish avtomobil texnikasi sohasidagi mutaxassisning eng muhim kompetensiyalaridan biri hisoblanadi.